10 januari 2012, 7:30   Linda Hell

Diederik Stapel bovenaan op Sorrylijst 2011

Het negatief ontvangen mea culpa van Diederik Stapel staat bovenaan in De Sorrylijst 2011 van de Reputatiegroep. Het bureau onderzoekt jaarlijks de verontschuldigingen, die opvallende aandacht kregen in de Nederlandse pers.

Uit het onderzoek komt naar voren dat excuses vaker op weerzin stuiten dan op waardering. Zo blijkt uit de sorrylijst 2011 dat niet meer dan één op de vijf verontschuldigingen positief werd ontvangen. De excuses van de Nederlandse staat aan de slachtoffers van Rawagede werden relatief het hoogst gewaardeerd. De spijtbetuiging over de onderzoeksfraude door Diederik Stapel kreeg de meeste kritiek.

Excuses zijn nieuws. Zo ontstond in september grote media-aandacht naar aanleiding van de excuses van Diederik Stapel, naar aanleiding van onderzoeksfraude aan de Universiteit van Tilburg. Stapel zei dat de druk om te scoren en te publiceren hem te veel is geworden. Bij zijn spijtbetuiging meldde hij dat hij psychische hulp zoekt. Zowel de reacties van het publiek via social media als de beoordeling door de Nederlandse journalistiek waren uitgesproken negatief. Stapel krijgt veel kritiek, omdat zijn handelen de reputatie van de wetenschap aantoonbaar heeft geschaad. Onderzoeksfraude werd hierdoor een groot nieuwsitem.

Positief was de aandacht voor de spijtbetuiging van de Nederlandse staat aan de slachtoffers van de wandaden van Nederlandse militairen in Rawagede, op 9 december 1947. Daarbij vielen minimaal 150 doden. Diverse media zagen het als uniek dat de Staat officieel spijt betuigde voor de wandaden uit het verleden, 64 jaar na dato. Voor de Nederlandse rol in de slavernij en het drama in Srebrenica zijn bijvoorbeeld nooit excuses gemaakt. In de media wordt dan ook positief gereageerd op deze spijtbetuiging.

Het is in Nederland gebruikelijk om spijt te betuigen als er iets fout is gegaan. In de publieke opinie worden excuses gezien als een logische stap om het vertrouwen te herstellen. De knieval is een beproefd instrument om een gedeukte reputatie te herstellen. Maar uit de sorrylijst 2011 blijkt dat het maken van excuses vaak niet voldoende is om de reputatie van de afzender te herstellen.

Een spijtbetuiging wordt alleen als oprecht ervaren, als de daad bij het woord wordt gevoegd. Verontschuldigingen zijn dus niet altijd effectief in het herstellen van de relatie tussen de veroorzaker van de fout en een gedupeerde. Het lijkt of de waarde van excuses vaker wordt overschat. Uit de sorrylijst 2011 blijkt dat de waardering van de excuses in het merendeel van de gevallen negatief is.
Desalniettemin kan een spijtbetuiging wel effectief zijn om reputatieschade te beperken of te verminderen. De acceptatie van excuses is volgens de Reputatiegroep afhankelijk van zes factoren: de aanleiding waarvoor het excuus wordt gemaakt (1), de relevantie voor de ontvanger (2), het verwachtingspatroon van de ontvanger (3), de timing (4), de reputatie van de afzender (5) en de congruentie met het gedrag van de afzender (6).

De vijfentwintig excuses op de Sorrylijst zijn geselecteerd op basis van de aandacht via de grote nieuwsdiensten, radio en televisie, de landelijke dag- en weekbladen, vakpers en social media. De excuses zijn gerangschikt op basis van de hoeveelheid aandacht (aandacht beoordeeld in kwantitatieve termen) en de waardering (gemeten op basis van kwalitatieve beoordeling: positief, neutraal of negatief/kritisch). 
Van alle geselecteerde excuses werd 60 procent (= 15) negatief ontvangen door de media, 20 procent (= 5) positief en 20 procent (= 5) overwegend neutraal.

Bekijk de totale Sorrylijst 2011

diederik stapel, rawagede, reputatiegroep, reputatiemanagement, sorrylijst 2011