9 december 2010, 18:47   Jan-Jelle van Hasselt

Cognitive capture

Joris Luyendijk signaleert een voor ons vak interessant fenomeen: cognitive capture. En daar bedoelt hij mee het verschijnsel dat journalisten zo kunnen zijn ingekapseld in hun omgeving dat ze zaken niet meer waarnemen.
Cognitive capture

De verkorte versie van de Pietje Bell lezing staat op de site van NRC-Handelsblad. Lees dit stuk! Luyendijk beschrijft aan de hand van de casus van het uitlekken van de brief van Ab Klink richting de NOS, dat er eigenlijk niemand was die onderzoek heeft gedaan naar de oorsprong van dit lek. Een collectieve blindheid voor een gegeven, dat wel eens heel belangrijk zou kunnen zijn om te bergijpen wat hier nou gebeurd was: een welbewuste lek van de rechtrvleugel van het CDA om de ‘dissidente’Klink te wippen? Een persoonlijke vete tussen ..... en Ab Klink? Een eigen actie van Klink om de buitenwereld zicht te geven op het ‘rotte binnenste’ van zijn partij? Het antwoord op deze vraag zou wel eens hebben kunnen leiden tot een heel andere regering dan nu aan de macht is.

Natuurlijk beroept de NOS zich op geheimhouding van de bron, maar stelt Luyendijk, andere journalisten zouden daar niet in mee hebben moeten gaan. Maar ja, vanwege die ‘cognitive capture’, het leven onder de ‘Haagse kaasstolp’ is dat niet gebeurd. Aardig om te zien hoe de NOS vervolgens, in persoon van Hans Laroes reageert met een ingezonden brief in NRC: “mijn probleem met zijn redenering is dat hij fouten die hij denkt te zien, verabsoluteert tot algemeen geldende wetten. Die denkwijze suggereert dat de ‘de’ journalistiek, ‘de’ ambtenarij, ‘de’ politiek en ‘de’ lobbyisten een kleffe kliek vormen die elkaar in een gesloten systeem ter onderlinge bevrediging informatie toespelen. Het zal best eens gebeuren, maar Luyendijk laat, onbedoeld, alleen maar cynisme los op een mooi en nuttig vak.” Toen ik dit las was mijn eerste vraag: is zo’n reactie niet het ultieme bewijs van het bestaan van die ‘cognitive capture’?

Foto: NRC



Reacties

Ben ik nu de enige die langzamerhand compleet Joris Luyendijk moe is? zijn we eindelijk van het geklets - want dat was het - over de electrische auto verlost en dan hebben we nu dit weer.... Joris zegt zelf dat hij de functie 'journalist' uit zijn CV wil schrappen. Ik zeg: doen!

Charles Huijskens   10 december 2010, 16:51 (link)

 

Nee je bent niet de enige, ik vond Joris altijd een goeie journalist maar dit gedoe heeft iets krampachtigs. Prachtig die ' waarheidsvinding', maar dit heeft Julian Assange-achtige trekjes.

Victor de la Vieter   13 december 2010, 11:50 (link)

 

Hoe het heet doet er niet zo toe.
En of het Joris Luyendijk, Hans Laroes of wie ook is, ook niet.
Belangrijker is de vaststelling dat dit niet alleen journalisten overkomt, maar ook voorlichters, pr-functionarissen en al die anderen die aan een of andere kant van het communicatievak staan.
Ook zij raken gewend aan hoe bepaalde zaken in hun omgeving werken en leren daar mee om te gaan (denken zij).
Hoe ik daarbij kom? Ik ben begonnen als journalist, heb daarna aan opdrachtgeverszijde gewerkt en ben al geruime tijd actief aan de bureaukant.

Weet je wat ernstig is?
Reacties als die van Hans Laroes waarin hij stelt dat Luyendijk's "denkwijze suggereert dat". Wie suggereert hier iets?
Of die van Huijskens die ook niet meer verder komt dat het reclamejargon ''Ik zeg, Doen''.

Dick Gaasbeek   14 december 2010, 16:41 (link)

 

@Dick ik denk dat je gelijk hebt: het verschijnsel dat Luyendijk signaleert treft natuurlijk ook anderen 'onder de kaasstolp'. Daarom is het ook een zo interessante constatering.

Aan de reactie van @Charles heb ik persoonlijk niet zoveel, want niet zozeer over de inhoud, maar op de man spelend. Daarbij: de electrische auto serie vond ik wel een leuk experiment.

Luyendijk heeft onmiskenbaar kennis van zaken en is een goed observator. Hij durft te experimenteren, man en paard te noemen en zijn nek uit te steken. Dan is hij volgens mij goed bezig, als journalist en als schrijver!

@Victor, wat vind je nou precies 'krampachtig' aan wat Luyendijk zegt??

Jan-Jelle van Hasselt   14 december 2010, 23:38 (link)

 

Inderdaad Jelle, die serie milieujournalistiek scheurde ik gewoontegetrouw uit NRC maandblad om te bewaren, zijn boeken over o.a. die tijd in Egypte heb ik allemaal, en zijn rake interviews op zomergasten volgde ik ademloos. Misschien wel daarom ben ik een beetje teleurgesteld over de 'dit is schokkend' -stijl van vooral de eerste artikelen in NRC. Dát vond ik wat krampachtig.
Ik denk dat Joris zich bijvoorbeeld makkelijk als lid van Nieuwspoort had kunnen melden, terwijl over deze club (en over het brave Nieuwspoortnieuws) werd bericht of er een zweem van geheimzinnigheid omheen hangt. Blijft dat je je terecht kan verbazen over de ons kent onssfeer in dat Haagse kringetje natuurlijk - en dat goeie onderzoeksjournalisten hard nodig zijn.

Victor de la Vieter   15 december 2010, 10:54 (link)

 

@Victor: kortom we zijn het allebei wel eens over de journalistieke kwaliteiten van Luyendijk. Dan is het nu tijd om het inhoudelijk debat te voeren over het door hem gesignaleerde fenomeen: Nieuwspoort zou daar een prima locatie voor kunnen zijn-durven ze dat?

Jan-Jelle van Hasselt   15 december 2010, 21:25 (link)

 

Is de vraag niet: Hoe naief kan je als journalist zijn om te denken dat jij je niet laat sturen door informatie die anderen je toespelen of juist onthouden?
Ben wel benieuwd naar die discussie. Als je die goed voorbereidt (bijvoorbeeld in Nieuwspoort) heb je al snel een ruimere locatie nodig.

Dick Gaasbeek   15 december 2010, 23:19 (link)

 

Luyendijk verwart cognitive capture met bronbescherming. Nogal een basisding in journalistiek.

Erik Schoonhoven   16 december 2010, 17:16 (link)

 

Even niet over Luijendijk, maar over de vraag die hij opwerpt: hoe kon die brief lekken en waarom besteden journalisten daar geen aandacht aan? Een heel relevante vraag, zou ik zeggen. Of de beantwoording van het eerste deel een andere regering zou hebben opgeleverd betwijfel ik. Maar hij zou waarschijnlijk wel hebben geleid tot een ander beeld van de manier waarop politiek wordt bedreven, en in het bijzonder de manier waarop Verhagen en Bleker dat doen. Zij waren namelijk de enige twee geadresseerden van de brief, die Klink op hun eigen verzoek schreef.
Anders dan Luijendijk denk ik niet dat collectieve blindheid journalisten ervan heeft weerhouden deze zaak uit te spitten. Er is tenslotte ook over bericht. Eerder lijken me de nieuwsfocus van de journalisten, tijdgebrek en de moeilijkheid van het onderwerp (krijg een van de drie oorspronkelijk betrokkenen maar eens aan het praten hierover) beslissende oorzaken voor het feit dat er daarna niet veel aandacht meer aan is besteed. Maar dat is óók iets om over na te denken.

Martijn de Groot   22 december 2010, 11:28 (link)

 

Even iets helemaal anders: hoe komt het dat, als ik op de link naar het ontslag van Femke klik, op deze discussie terechtkom?

En om bij het onderwerp van deze discussie te blijven: welke term men er ook voor bedenkt volgens mij is het gewoon uit tijdsgebrek dat journalisten gewoon zaken overnemen. Ik ben zelf begonnen als freelance journalist. Je moet al een erge idealist zijn en bereid zijn om in armoede te leven om sterke, doorwrochte stukken te schrijven. Het bedrag dat een journalist krijgt voor zijn stuk is peanuts. Dus is men gedoemd tot veelschrijverij. Of anders doet men er een andere communicatiefunctie bij, maar dan mag men de titel van beroepsjournalist niet dragen. In België toch niet. Daar wringt volgens mij het schoentje.

Katleen Van Landschoot   23 december 2010, 16:08 (link)

Reageer


(huisregels)
Plaats reactie




 

 

Boekentips en meer

 

Tips uit de praktijk

Onderzoek: hoe erg is een spelfout?
Hoe erg is het als er spelfouten in een sollicitatiebrief staan? Denken de ontvangers slechter over een sollicitant die niet kan spellen? Vinden ze hem minder deskundig, onbetrouwbaarder en dat hij zich beter voordoet dan hij is? En hoe zit dat bij sponsorwervingsbrieven - is het effect daar sterker of minder sterk?