20 november 2009, 15:50   Maike Delfgaauw en Marian Byvanck

Kritiek op griepcommunicatie: terecht of onterecht?

Kritiek op griepcommunicatie: terecht of onterecht?

De afgelopen weken was de communicatie over griep het gesprek van de dag. In kranten gaven deskundigen tips over het gebruik van social media, in actualiteitenprogramma’s op tv kwam de antipriklobby aan het woord en op internet vierden complottheorieën over het vaccin hoogtij. De overheidscommunicatie zou hopeloos achterlopen en geen grip hebben op de berichtgeving. 

Sinds de uitbraak van de Nieuwe Influenza A H1N1 is er kritiek op het communicatiebeleid van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS). Dat is goed, omdat die kritiek de communicatie helpt te verbeteren. Bovendien maakt de kritiek een aantal dingen duidelijk. Dat communiceren over onzekerheid lastig is; dat de (informatie)maatschappij snel verandert en je daar als overheid goed op toegerust moet zijn; dat we als overheid geen grip op de berichtgeving (moeten willen) hebben; dat de deskundigheid en autoriteit van de overheid maar soms ook van wetenschappers door het publiek in twijfel wordt getrokken.

Maar is die kritiek nu terecht?
Deze griep is de eerste dreiging waarbij de overheid gestructureerd en frequent onderzoekt wat publiek en media vinden (elke 14 dagen een publiekspeiling, wekelijkse blog-analyses en media-analyses). Die onderzoeksgegevens worden gebruikt bij de vormgeving communicatie. De analyses wijzen uit dat de traditionele media behoorlijk evenwichtig berichten. Op blogs is veel echo van de traditionele media en daarnaast aandacht voor geruchten en complottheorieën. Als je dat laatste onderzoekt, blijken er slechts een paar bronnen te zijn, die vooral naar elkaar doorlinken en massa weten te creëren op internet.

Nederlanders hebben vertrouwen in de informatievoorziening en maatregelen
Uit de publiekspeilingen, verricht door een onafhankelijk onderzoeksbureau Market Response, blijkt dat op 9 en 10 november 2009, tijdens het - voorlopig - hoogtepunt van de geruchtenstorm en kritiek, het vertrouwen van het publiek in de informatievoorziening (70%) en de maatregelen (80%) van de overheid hoog is. De vaccinatiebereidheid ligt in de peilingen op 61% en de vaccinatie-opkomst van de risicogroepen lijkt vergelijkbaar met de vaccinatiegraad van de seizoensgriep (op basis van voorlopige cijfers). Dat is internationaal gezien hoog.

Griepcommunicatie en social media
Deskundigen gaven de overheid tips over het gebruik van social media (denk aan Twitter, Hyves, blogs, fora). Hoewel VWS het merendeel van de geadviseerde zaken al doet, kan dat inderdaad beter. De uitdaging is om als overheid actiever en effectiever te participeren in de discussies op internet. De ervaring bij de griepcommunicatie is, dat je als overheid van het (kritische) forum wordt geweerd, tenzij je écht inhoudelijk meepraat. Bij een medisch onderwerp is daarvoor deskundigheid nodig die je van een webcare team niet kunt verwachten. Die inhoudsdeskundigen zijn juist nu bezig met onderzoek, organisatie en uitvoering van de vaccinatie. Wel kan de overheid minder zenden, meer interactie zoeken en informatie daar brengen waar de discussie zich afspeelt. Overigens leert onderzoek dat je als overheid weinig kan doen tegen complottheorieën: je bent als overheid immers per definitie onbetrouwbaar voor de aanhangers van die theorieën.

Wat willen we eigenlijk bereiken?
Het doel van de communicatie-inspanningen van de overheid, via welk medium dan ook, is niet om tegengeluiden te doen verstommen. Integendeel: het doel is om mensen voldoende informatie te geven om griep zo goed mogelijk te voorkomen, symptomen te herkennen en zo snel mogelijk beter te worden. En om informatie voor vaccinatiedoelgroepen zodanig aan te bieden dat ze hun keuze om zich wel of niet te laten vaccineren goed kunnen maken. Tegengeluiden horen daarbij. Dat laat onverlet dat we met de griepcommunicatie moeten blijven inspelen op de informatiebehoefte van mensen.

Maike Delfgaauw is als adviseur risico- en crisiscommunicatie bij het Nationaal Crisiscentrum betrokken bij de griepcommunicatie.
Marian Byvanck is coördinator communicatie grieppandemie bij het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (free-lance).

eKudos MSN Reporter

Reacties

Dat de overheid NU een aantal dingen goed doet is niet te ontkennen. Waar het in mijn beleving echter is misgegaan is in de tijdigheid. Er was al lang bekend dat de griep een rol van betekenis zou gaan spelen. Niettemin besloot de minister (zijn eigen woorden) in het voorjaar om direct na het zomerreces met communicatie te beginnen. Met andere woorden: hij heeft een cruciale periode van twee maanden, waarin komkommernieuws overheerst overgelaten aan anderen om te communiceren over de griep. Daar is hij de regie over de boodschap kwijtgeraakt en achter de berichtgeving aan gaan lopen. Er is in mijn visie te weinig, maar vooral te laat in scenario's gedacht.

Communiceren over onzekerheid is inderdaad lastig, maar communiceren over feiten niet lijkt mij. De overheid kan dus niet tegengeluiden doen verstomme, maar er wel actiever voor zorgen dat die tegengeluiden niet -of in minder mate- ontstaan. Dat is DE cruciale les uit deze case, in mijn ogen.

Peter   23 november 2009, 10:48 (link)

 

@ Peter
Het zou in ons vak niet langer moeten gaan over 'regie op de boodschap' (krijgen of kwijtraken). Het gaat over betekenissen die ontvangers hechten aan boodschappen. Het heeft derhalve niets met timing te maken.
En wat feiten zijn bepalen mensen zelf, zie mijn eerdere reactie op het stuk van Koeleman. De overheid is daarin EEN partij maar (gelukkig) niet de enige.
Het is echt een illusie dat de overheid tegengeluiden niet of in mindere mate kan laten ontstaan.
Het wordt tijd dat communicatoren andere lessen trekken uit deze case.

Erik Reijnders   23 november 2009, 12:45 (link)

 

@Erik, juist rond deze materie heeft de ontvanger (lees de burger) behoefte aan regie van de boodschap, door die regie geef je namelijk betekenis mee. Maw er was gebrek aan leiding in een vroeg stadium, die resulteerde in eigen invulling van de informatie met hap snap verkrijgbare brokjes op het internet en de meningen van allerlei zogenaamde deskundigen. Illusie lijkt mij te denken dat mensen zelf bepalen wat feiten zijn. Feiten zijn feiten....

Peter   24 november 2009, 11:19 (link)

 

Ik vind het jammer dat de media de kans heeft gekregen dit onderwerp zo te hypen. Ieder jaar breekt er wel een griepepidemie uit maar daar hoor je toch nooit iemand over? Als VWS de kritiek serieus neemt, waarom communiceren ze dan nu niet over het vaccineren? Ik heb advies ingewonnen bij mijn huisarts over het vaccineren maar zelfs die beroepsgroep schijnt iedere vorm van communicatie vanuit het ministerie te missen. Waarom heeft Klink niet gewoon duidelijk gezegd waarom hij voor vaccineren heeft gekozen? Daar zijn toch gewoon goede argumenten voor (hoop ik). Je moet de media voor zijn en open communiceren. Dat leert toch iedere communicatiestudent? Ouders willen gewoon graag weten welk risico ze lopen en een bewuste keuze maken om wel of niet in te enten. Helaas is die informatie niet beschikbaar. En dat terwijl de nieuwe griep enorm leeft en er dus heel veel behoefte aan informatie is. Daarom ontstaan die levendige discussies in de de social media. Weer een enorm gemiste kans van VWS, erg jammer.

Jolanda   25 november 2009, 21:00 (link)

 

@Peter Ja, de burger heeft inderdaad behoefte aan duidelijkheid en eenduidigheid. Helaas zal de overheid dat vandaag de dag niet snel meer kunnen bieden. Het streven naar regie in dit soort kwesties is een laatste stuiptrekking van de op beheersing van de informatievoorziening gerichte communicatieprofessional....
De wereld verandert, regie op de informatievoorziening is meer en meer een illusie, bij uitstek bij dit soort maatschappelijke onderwerpen. We zagen het ook bij de baarmoederhalskankervaccinatie en talloze andere maatschappelijke kwesties. Een typerend, geheel ander voorbeeld, is ons gedrag als de alarmsirenes écht af gaan (voorbeeld: Pernis). Regie blijkt kennelijk moeilijk als je als overheid een autoriteitspositie ontbeert.
Ik denk dat we als communicatieprofs moeten wennen aan het feit dat de huidige wereld is opgebouwd uit hap snap informatie die mensen (burgers) zelf in- en aanvullen omdat ze op meerdere fronten informatie-actief zijn en zo hun eigen werkelijkheid creëren. Ik merk elke dag weer dat veel communicatieprofs dat heel erg moeilijk vinden omdat in hun hoofd en handelen "het streven naar regie op boodschappen" domineert. Ik hoop dat op dat regiedenken uiteindelijk een uiterste houdbaarheidsdatum komt te staan en het vakgebied de bakens kan verzetten: van regie, beheersing en informatie naar meer gezamenlijke betekenisgeving en communicatie.
Het is dus i.t.t. wat jij beweert geen illusie dat mensen zelf bepalen wat feiten zij. Als je recente promotieonderzoeken als die van Renate Werkman erop naleest dat weet je dat mensen een gefixeerde werkelijkheidsdefinitie in hun hoofd opbouwen: ze zijn echt heilig overtuigd van 'hun' werkelijkheid en vinden dat dat de feiten zijn..... Daar valt met allerlei campagnes en middelen niet meer tegenop te communiceren. Feiten zijn geen feiten. Ze worden pas feiten als de ontvanger dat als feiten beschouwt. In dit soort kwesties waar informatie elkaar tegenspreekt geldt dat des te meer.

Erik Reijnders   3 december 2009, 8:45 (link)

Reageer


(huisregels)
Plaats reactie

Verder de afgelopen dagen

Tips uit de praktijk

Conclusieladder
Hoe staat het met jouw communicatieve vaardigheden? De ‘conclusieladder’ is een model dat verduidelijkt hoe je subjectief informatie selecteert tijdens een gesprek. De uitleg en de voorbeelden maken je bewust van dit selectieproces, en waarom je vervolgens reageert zoals je doet.