Reacties

Het denken vanuit de zender wordt inmiddels als een 'missie' gezien in het vakgebied. Graag plaats ik daar enkele kanttekeningen bij.

Allereerst, in het vakgebied spreekt men graag over overheidscommunicatie. In mijn optiek is dat een valse indeling, waarin een scheiding wordt aangebracht tussen communicatie in het bedrijfsleven en communicatie bij de overheid. Het instrument - of eerder - de manier van communiceren is geenszins anders, en behoeft dat ook niet te zijn. Immers, of er sprake is van burgers of klanten zou in de ogen van communicatie geen verschil mogen uitmaken.

Sinds de opkomst van het reputatiedenken - met als voorloper Cees van Riel - is communicatie verworden tot een instrument, in plaats van een mogelijkheid om met elkaar het gesprek aan te gaan. Vele voorbeelden getuigen van deze in mijn ogen verkeerde benadering. Laat ik het anders stellen, is het niet het uitoefenen van macht te bepalen wie wat zou mogen of vooral moeten weten? Luisteren, en daarmee inzicht en begrip krijgen in de situatie (levensstijl, normen en waarden, culturele achtergrond, gevoel en beleving) van iemand is een eerste vereiste alvorens met iemand het gesprek aan te gaan.

In dat opzicht leert de filosofie van Levinas ons een heleboel. In zijn theorie van 'ik en de ander' laat hij zien dat we een verantwoordleijkheid hebben ten opzichte van de ander. Een verantwoordelijkheid die zo ver gaat als dat beide partijen nodig hebben om tot elkaar te komen. In de rigide opstelling te weten wat iemand nodig heeft, waarmee instituten en daarmee de overheid handelen, is er bij voorbaat gebrek aan luisteren, begrip krijgen en verantwoordelijkheid jegens de ander.

Tot slot, naast het reputatiedenken is er een mooie mogelijkheid om vanuit de relatie met de ander te handelen. Het gaat dan om een eigenlijk simpel gedachtegoed: interesse en nieuwsgierigheid. Waarom handelt iemand zoals hij of zij handelt? Wat is de achtergrond waar vanuit iemand denkt en handelt? Of zoals Grunig heel mooi beschreven heeft: je moet eerst weten wat iemand ergens over denkt, en wat hij of zij denkt hoe jij erover denkt, alvorens een dialoog te kunnen starten.

Het is een andere kijk op onze werkelijkheid die ik voorsta. Het wordt hoog tijd deze kijk te aanvaarden en te bezigen in een samenleving die roept om serieus genomen te worden. Of zoals Grunig zijn visie verantwoord: Wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet.

Mooi gesproken, Quirijn! Ik zou het op één punt zelfs nog sterker willen stellen: de definitie van een dialoog is m.i. dat je van te voren aanvaardt dat je bereid bent je eigen standpunt bij te stellen in het licht van de inbreng van de ander. Dat maakt het verschil tussen een dialoog (die we weinig zien) en een discussie (die we helaas vaak zien). Een echte dialoog levert vaak zowel relationeel als inhoudelijk winst op.