3 november 2009, 0:07   Anne Kluivers en José van Gelder

Een onvergetelijke ervaring

Agriterra heeft volop kwantitatieve data die aantonen dat haar werkwijze werkt. Gegevens die laten zien hoeveel boeren en boerinnen deelnemen aan trainingen, profiteren van de gezamenlijke inkoop van mest, zaden e.d., toegang tot markten en tot marktinformatie hebben verkregen, hoeveel als gids bijverdienen dankzij een agro-toerisme project en ga zo maar door. Voor het visualiseren van deze kwantitatieve informatie zijn verhalen van plattelanders uit ontwikkelingslanden nodig. Persoonlijke verhalen, waarin zij vertellen over hun leven en mogelijke veranderingen (verbeteringen) die hierin zijn opgetreden sinds ze lid zijn van een boerenorganisatie en sinds hun deelname aan een project.

Ook voor de boeren zelf en hun organisaties zijn deze verhalen vol ervaringen erg bruikbaar. Ze dienen als leermateriaal en de boerenorganisaties kunnen ze gebruiken voor hun pr en om meer leden te werven. En als rapportagemateriaal over hun projecten aan Agriterra. In Madagaskar echter (maar ook in andere landen) blijken de organisaties veel moeite hebben om dergelijke verhalen te oogsten bij hun leden. Niet in het minst omdat in veel Afrikaanse landen mensen de neiging hebben om alles in hun hoofd op te slaan in plaats van te delen met anderen of toe te vertrouwen aan papier. Of zoals Amadou Hampâté Bâ, een beroemde schrijver (overleden in 1991) zei: En Afrique, quand un vieillard meurt, c’est une bibliothèque qui brûle. Oftewel, als in Afrika een oude man (of vrouw) sterft, is het alsof een bibliotheek in brand staat.

De boeren en boerinnen die aan onze drie workshops deelnemen (ruim 50 in totaal), herkennen zich in deze beroemde woorden en willen graag leren hoe zij hun verhalen moeten vertellen en opschrijven. Na een uitleg en voorbeelden over de structuur, inhoud en stijl en uiteraard de beroemde 5 W’s en H (in het Malagassy zijn dit niet geen W’s en H, maar iza, aiza, ovina etc.) verdelen we de deelnemers in vier groepen van gemiddeld vijf plattelanders. Zij hebben de opdracht om binnen de groep van één persoon het verhaal op te tekenen en een ander van de groep draagt dit verhaal vervolgens aan de rest voor. Vol enthousiasme gaan de boeren en boerinnen in alle workshops aan de slag. Tijdens het voordragen blijkt dat het gros van de deelnemers geleerd heeft hoe je een verhaal vertelt, welke elementen er in voor moeten komen enzovoorts. De mooiste verhalen komen bovendrijven. Ook de directeur van Fekritama doet actief mee met alle drie de workshops. Opvallend is dat hij op één lijn staat met de boeren, hij danst en lacht met ze, hiërarchie is er hier niet bij. Op het einde van onze reis rijdt hij ons bovendien vrolijk rond door de hoofdstad en hij aarzelt niet om onze zware koffers de trap op te sjouwen.

Met een goed gevoel en ruim 25 verhalen rijker sluiten wij de laatste workshop af. De deelnemende plattelanders en medewerkers van Fekritama zijn nu op de hoogte van het belang en het doel van verhalen en weten hoe ze deze moeten oogsten. Aan onze workshops heeft slechts een klein deel van de Malagassische boerenbevolking deelgenomen, maar Fekritama zal ervoor zorgen dat ook andere leden leren van de workshops en dat ook hun verhalen opgeschreven zullen worden.

We eindigen ons verblijf op Madagaskar met het bezichtigen van een agro-toerisme project en maken van de gelegenheid gebruik om het nabij gelegen nationale park Andasibe te bezoeken. Eén van de plekken op Madagaskar waar het regenwoud nog in takt is en waar vele inheems dieren, zoals de beroemde lemuuraapjes, leven.

Het toerismeproject dat wij bezoeken heeft vijf lodges en kan in totaal twaalf toeristen ontvangen. Door de politieke onrust begin dit jaar is het toerisme flink teruggelopen, dat ondervinden ook de boeren hier. Toch blijven ze optimistisch en hopen op verbetering nu de rust is wedergekeerd. Ze hebben zelfs grond bijgekocht om meer lodges te bouwen. De boerinnen proberen bij te verdienen door manden, kleden, hoeden, tassen etc. te maken en die aan de toeristen aan te bieden. Ook werken verschillende boeren als gids. De vraag naar gidsen in het nationale park is door het beperkte aantal bezoekers echter teruggelopen. Bezoekers mogen niet zonder gids het park in, maar het park heeft ruim 80 gidsen in dienst, deze kunnen slechts een dag per week werken omdat er gewoonweg te weinig werk voor hen is. Opvallend is trouwens dat je als buitenlander 25 keer zoveel entree betaalt als een Malagassiër. Maar dat blijkt het meer dan waard te zijn.

Onze gids blijkt ook een boer te zijn. Als we hem vertellen dat wij na een kleine twee weken in Madagaskar nog geen lemuuraap gezien hebben, doet hij zijn uiterste best er eentje voor ons te spotten. Na ruim anderhalf uur geklauter en inmiddels een aantal schrammen verder (er loopt geen pad, we lopen dwars door de struiken, langs bomen, spinnenwebben, etc.) zien we van heel dichtbij een groep van vier apen, inclusief een moeder met babyaap. De gids vertelt ons dat de apen hun eigen manier van communiceren hebben. Hun repertoire bestaat uit drie verschillende kreten/gekrijs. Eentje betekent gevaar, een andere is een soort liefdesuiting en een derde laten ze horen als ze naar elkaar op zoek zijn. Terwijl wij de apen staan te bekijken, beginnen ze te krijsen. Maar welke kreet het precies is? Het liefdesseizoen is net begonnen, zou het een liefdeskreet aan ons geweest zijn?

Deze twee weken op Madagaskar waren zeer bijzonder en indrukwekkend. We hebben ontzettend veel van het land gezien, een hele serie goede, bruikbare verhalen geoogst, vele foto’s gemaakt en gaan ervan uit dat de plattelanders door zullen gaan met het vertellen van hun ervaringen. Madagaskar is een schitterend eiland met een ontzettend vriendelijke, gastvrije en optimistische bevolking. Het was een ervaring die wij nooit zullen vergeten. Als we op het vliegveld van Tana op onze nachtvlucht terug naar Nederland staan te wachten, schieten de mooie woorden van Alphonse Allais ons te binnen: partir, c’est mourir un peu. 

agro-toerisme, internationaal, landbouw, madagaskar, ontwikkelingssamenwerking

Storytelling in Madagaskar

Anne Kluivers en José van Gelder van Agriterra zitten van 18 tot en met 31 oktober in Madagaskar, waar ze workshops in story telling/story writing organiseren voor de boeren. Dit weeklog gaat over hun belevenissen daar.