PR & Reputatie

Rechter oordeelt: Geen auteursrecht op stockfoto

Gastblogger | 29 november 2017, 15:29

De foto was 'onvoldoende creatief'.

Door Michiel Coops
 
In een vonnis dat gisteren (28 november) is gepubliceerd, deed de Rechtbank Noord-Holland een uitspraak met betrekking tot gebruik van een stockfoto. De rechter oordeelde dat er geen sprake was van auteursrecht op de foto, een oordeel dat in dit verband weinig voorkomt.
 

Gang van zaken
Iedereen kent ze inmiddels wel, partijen als Getty Images en Masterfile die namens fotografen websites sommeren om gebruik van een foto te staken. Vaak gebeurt dit bij monde van een advocaat die per brief, naast het verbod tot gebruik van de foto (auteursrecht), een hoge licentievergoeding (schade) vordert samen met de gemaakte advocaatkosten (buitengerechtelijke kosten). In praktijk wordt de foto veelal verwijderd en ontstaat er discussie over de hoogte van de vergoeding die de websitehouder zou moeten afdragen. Een rechthebbende op een foto heeft namelijk in het geval er sprake is van onrechtmatig gebruik van een foto recht op de volledige advocaatkosten (behoudens de redelijkheidstoets). Het is een eenvoudig businessmodel, want tegenwoordig zoek je tamelijk simpel het internet af om te controleren of een foto door een ander wordt gebruikt. Hiervoor is geen ingewikkelde software (meer) nodig, zie bijvoorbeeld Google Image Search. 

Auteursrechtinbreuk?
Bij dit soort kwesties wordt vaak voorbijgegaan aan de materiële (rechts)vraag. De websitehouder verkeert meestal in de veronderstelling dat de fotograaf auteursrecht heeft op de foto, omdat hij de foto immers niet zelf heeft gemaakt en de foto ergens van het internet heeft geplukt. Echter, op lang niet alle foto’s hoeft auteursrecht te rusten. Om een foto in aanmerking te laten komen voor auteursrechtelijke bescherming moet er sprake zijn van een zogenoemd “eigen, oorspronkelijk karakter” en dient de foto een “persoonlijke stempel van de maker” te dragen. Dat het voortbrengsel een eigen, oorspronkelijk karakter moet bezitten, houdt kort gezegd in dat de vorm niet ontleend mag zijn aan die van een ander werk (het mag niet te veel lijken op een ouder werk). De persoonlijke stempel zit hem in het gegeven dat er sprake moet zijn van een vorm die het resultaat is van scheppende menselijke arbeid en dus van creatieve keuzes. 

Geen sprake van auteursrecht
Op laatstgenoemd punt strandde het betoog van Masterfile. Zij spande een juridische procedure aan tegen een websitehouder die een foto had gebruikt van een temperatuurmeter van een auto. De foto betreft een duidelijke close-up. Hierbij kan de fotograaf lang niet altijd voldoende creatief te werk gaan (wat aldus wel een vereiste is om in aanmerking te komen voor auteursrechtelijke bescherming). De rechter oordeelt dan ook als volgt:

“De foto betreft een natuurgetrouwe zo duidelijk en correct mogelijke close-up van een temperatuurmeter in een auto. Dat daarbij variaties mogelijk zijn in de belichting, afstand en hoek, zoals door Masterfile en Mediapro ter zitting naar voren is gebracht, is naar het oordeel van de kantonrechter onvoldoende om te kunnen spreken van een oorspronkelijk werk. Daarvoor is meer nodig. Bij vrijwel iedere foto zal iemand, voor zover dat niet door de camera automatisch wordt gedaan, de belichting, afstand en hoek moeten instellen, maar daarmee draagt de foto nog niet het persoonlijk stempel van de fotograaf. Dat is pas het geval als de keuzes die worden gemaakt in een foto resulteren, die zich zodanig van andere foto’s onderscheidt, dat daaraan is af te zien dat de fotograaf persoonlijke keuzes heeft gemaakt. Desgevraagd hebben Masterfile en Mediapro ter zitting niet concreet gesteld en/of onderbouwd in welke aspecten - die op een persoonlijk stempel van de maker zouden kunnen duiden - de onderhavige foto zich onderscheidt van andere, door andere fotografen gemaakte foto’s van een dashboard of meer specifiek een temperatuurmeter in een auto.”

Met andere woorden: de stockfoto is onvoldoende creatief.  Dat geldt voor veel stockfoto’s van willekeurige voorwerpen waaraan weinig creativiteit is af te zien. Vergelijk het werk van een reproductiefotograaf die een kunstwerk zo getrouw en objectief mogelijk dient weer te geven en dus zo min mogelijk eigens toevoegt. 

Beoordeel de foto
Wanneer een websitehouder wordt aangesproken door een fotograaf doet hij er goed aan om allereerst te bezien of er niet soortgelijke foto’s op het internet zijn gepubliceerd van eerdere datum. Dit kan zoals opgemerkt door gebruik van Google Image Search. Indien men een oudere foto vindt, strandt het beroep op het auteursrecht van een fotograaf (omdat het eigen oorspronkelijk karakter ontbreekt). Mocht die zoektocht geen positieve uitweg bieden, dan zal moeten worden gekeken naar de mate van creativiteit die gemoeid is met het maken van de foto. Het enkel aanpassen van belichting, afstand en hoek van de camera is onvoldoende om creativiteit in auteursrechtelijke zin aan te tonen. 

Opgemerkt dient te worden dat hoger beroep kan zijn ingesteld tegen deze uitspraak. Dan zou er opnieuw worden gekeken naar de zaak en zou een rechter anders kunnen oordelen, nu het oordeel bij dit soort kwesties subjectief is van aard.

De websitehouder in deze zaak mag de foto gewoon blijven gebruiken en zijn advocaatkosten à 7.294,92 euro dienen te worden betaald door Masterfile. 

Michiel Coops is media-advocaat bij ABC Legal
 
Foto: By Santeri Viinamäki, CC BY-SA 4.0

Over de auteur

Gastblogger
Adfo Groep plaatst regelmatig interessante gastblogs over het vak. Wilt u ook een vakinhoudelijke bijdrage leveren? Neem dan contact op met de redactie (redactie@adfogroep.nl) Lees meer over Gastblogger

Reacties op dit artikel (19)

Comment author avatar
Avatar

Peter Luit

(30 november 2017, 7:48)
Zeer terechte uitspraak van de rechter. Ik maakte ooit eens gebruik van een kleine foto van het hoofdkantoor van ABN AMRO (puur ter duiding bij een artikel). De fotograaf claimde 1200 euro via het bekende advocatenkantoor i-ee uit Uitgeest. Dit bedrijf staat bekend om dergelijke claims. De foto van het hoofdkantoor kwam inderdaad heel veel keren voor, maar naar mijn oordeel nauwelijks uniek te noemen.

Destijds heb ik het bedrag betaald omdat de advocaat keer op keer dreigde met tientallen vellen jurisprudentie op dit gebied. En langdurige rechtzaken met extra hoge kosten.

Ik zal me voortaan anders opstellen. Dank voor dit artikel.

Avatar

Richard Otto

(30 november 2017, 8:06)
Voor veel stockfotopartijen is het webcrawlen en vervolgens sommaties versturen een belangrijke inkomstenbron. Ik ben benieuwd wat voor impact deze uitspraak hierop heeft.
Avatar

Toine v/d Heijden

(30 november 2017, 8:55)
http://www.teksttuig.nl
Michiel Coops plast bijna in zijn broek van opwinding. "De houder van de website verkeert meestal in de veronderstelling dat er auteursrecht rust op de foto, omdat hij de foto immers niet heeft gemaakt en de foto ergens van het internet heeft geplukt." Ik hoop dat hij in de dagelijkse praktijk wat droger formuleert.

Het auteursrecht bestaat nog steeds, alleen worden claimende partijen er aan herinnerd dat het beeld wel een oorspronkelijk karakter moet hebben.
Avatar

Agnes van Duffelen - Baltus Communications 100% Travel PR

(30 november 2017, 11:12)
Het is ons ook wel eens overkomen dat een fotografe ons een claim stuurde voor een foto welke wij van het verkeersbureau aangeleverd hadden gekregen om rechtenvrij te gebruiken. Dat was ze zelf even vergeten dat ze die foto rechtenvrij beschikbaar had gesteld maar ons wel een rekening stuurde van € 1250,-. via haar advocate welke later weer de claim terugtrok na ons eigen speurwerk. Foto hebben wij laten staan en nooit meer wat van de fotografe gehoord.
Avatar

John Baselmans

(30 november 2017, 11:36)
Is het mogelijk het nummer van het proces te vermelden zodat de uitspraak opgevraagd kan worden.
Avatar

Pieter Jongelie

(30 november 2017, 11:59)
Deze uitspraak gaat over innovatie en niet over creativiteit. Graag termen goed gebruiken, anders zijn de gevolgen ernstiger dan het gebruik van fotootjes op het web!
Avatar

Toine v/d Heijden

(30 november 2017, 17:14)
http://www.teksttuig.nl
Kan ook zijn dat de eindredacteur wat overmoedig werd. Kop zou moeten zijn: Geen auteursrecht op standaard foto. De intro is speculatief en onnodig triomfantelijk. De opbouw van het artikel is slordig en verwarrend. Zo wordt gesteld dat deze uitspraak gunstig is voor iedereen die een website houdt. Dat is wel erg generaliserend.

Deze uitspraak is wellicht gunstig voor iedereen die wildweg foto's van het web plukt. Vooral foto's die geen eigen, oorspronkelijk karakter hebben. Deze uitspraak is bovendien gunstig voor iedereen die veel geld aan standaard stockfotografie uitgeeft: man in pak aan de telefoon.

Een andere eigenaardige generalisatie is de stelling die ik eerder aanhaalde: De houder van de website verkeert meestal in de veronderstelling dat er auteursrecht rust op de foto, omdat hij de foto immers niet heeft gemaakt en de foto ergens van het internet heeft geplukt.

Dat was nog niet zo lang geleden andersom.

Jammer, want de uitspraak op zich is best interessant.
Avatar

Mario Guagliardo

(30 november 2017, 17:18)
Nou niet allemaal gaan juichen, er zit wel een addertje onder dit gras.. Staat er bijvoorbeeld bewust mensen op die foto's of is er meer aan gedaan dan zoals in deze uitspraak gewoon een standaard dashboard, dan zal de rechter wel anders oordelen..
Avatar

Dennis

(30 november 2017, 18:03)
Sensationeel verhaal, "Rechter oordeelt: Geen auteursrecht op stockfoto" Maar dit soort zaken zijn er toch al veel vaker geweest. Het is toch al langer bekend dat wanneer een foto een objectieve weergave is van een voorwerp. Deze "niet creatief" genoeg is en daar geen auteursrecht op zit? Er zijn voldoende wel creatieve stockfoto's. Dus die claims zullen niet stoppen.

Misschien moeten websitehouders ook een beetje hand in eigen boezem steken en accepteren dat niet alles wat op het internet staat vrij te gebruiken is. Een fotograaf mag toch betaald worden voor het werk dat die levert? Pluk je al je foto's van Google.. dan loop je een risico op terechte claims.
Avatar

Walter Brokx

(1 december 2017, 2:22)
De uitspraak klinkt bijna alsof iedere juist belichte, natuurgetrouwe foto van 1 enkele object niet creatief kan zijn. Je kunt dan immers alleen variëren in hoek, diafragma, sluitertijd en focuslengte. Pas bij 2 objecten kun je met onderlinge posities keuzes maken.
Er lijkt een cynisch 'dat kan mijn neefje ook' trekje te zitten in de uitspraak.

Wat als het geen stockfoto is?
Avatar

Gerlo Beernink

(1 december 2017, 7:33)
Mooi dan kan ik dus nu alle computergegenereerde en minimalistische kunst namaken en verkopen! Duchamp in het kwadraat! Dus de rechter gaat nu bepalen wat creatief is? Er zijn auteursrechten of niet. Iets ertussen in lijkt mij een onmogelijkheid.
Avatar

Peter Luit

(1 december 2017, 7:53)
Goed te zien dat er wisselende reacties zijn. Het artikel lijkt hiermee dus geen vrijbrief 'alles zomaar' te kunnen doen. Jammer dat het toch een beetje vaag blijft en dus per geval voor interpretaties vatbaar.
Avatar

Rob Linssen

(1 december 2017, 12:15)
Wij bedenken een idee voor een beeld, samen met een schetser werk wij dit beeld tot in detail uit. Vervolgens maakt de fotograaf dat beeld na. Waar ligt dan het auteursrecht? Het blijf lastige materie. Want het beeld is behoorlijk origineel, maar komt niet uit de koker van de fotograaf. En wat is origineel? Beter is het om goede afspraken te maken met alle betrokkenen, zwart op wit. Op basis van deze uitspraak zou ik zeker niet 'losgaan' met stockbeeld.
Avatar

Frans Blanchard

(1 december 2017, 12:30)
http://blanchard.nl
Het nieuws waarmee gisteren werd geopend was weliswaar geen nep nieuws, maar wel erg oud nieuws.
Al op 25 maart 2009 (173595 /HAZA 08-1325) oordeelde de rechtbank Arnhem in de zaak van de Roode Roos tegen De Rooij immers volstrekt identiek.
Onderdeel 4.15 uit dat vonnis luidt: De rechtbank is van oordeel dat de onderhavige productfoto's een onvoldoende eigen oorspronkelijk karakter hebben om daaraan auteursrechtelijke bescherming toe te kennen. Het betreft natuurgetrouwe, zo duidelijk en correct mogelijke weergaven van de te verkopen flesjes, potjes of doosjes tegen een witte achtergrond, gemaakt met het doel de producten zo objectief mogelijk te tonen, met een goede zichtbaarheid van het etiket. Dat er daarbij variaties mogelijk zijn in de wijze van belichting, afstand en hoek en dat er in de glazen verpakkingen een reflectie van licht is te zien en een lichte schaduwwerking is naar het oordeel van de rechtbank onvoldoende om te kunnen spreken van oorspronkelijke werken.
Avatar

Bart Botman

(2 december 2017, 19:23)
Toine, jij verdient je geld met sommaties sturen? Creatievelingen die iets moois willen maken en niet gelijk willen betalen en/of niet iets willen aanschaffen waarbij de achtergond commercieel is - maar zelf een afbeelding zoeken, is een goed iets. Blijf lekker geld verdienen met personen/bedrijven lastig vallen. Regelneuker.
Avatar

Albert

(11 december 2017, 19:06)
Het zou mij niet verbazen als een hogere rechter hier korte metten mee maakt. Voor dergelijke blunders voorziet ons rechtssysteem gelukkig in hogere instanties die het nog eens over kunnen doen en dan waarschijnlijk met betere afwegingen. Ik ben zelf deels documentair fotograaf, maar dan wel met onderwerpen die voor veel anderen lastig zijn. Ik kan mijn camera met deze uitspraak wel aan de wilgen hangen, want mijn foto's zouden gemakkelijk op dezelfde onprofessionele wijze kunnen worden beoordeeld. Of een foto met een documentair karakter gemakkelijk of moeilijk te maken is kan misschien wel in verband staan met het eigen oorspronkelijk karakter, maar het persoonlijk stempel van de maker is al moeilijker. Deze rechter heeft kennelijk niet begrepen wat een goede fotograaf moet kunnen. Ook een metertje op een dashboard is echt nog niet zo gemakkelijk fotografisch attractief en informatief weer te geven. Ik denk dat het een grote misser is.
Avatar

Harry Stok

(14 december 2017, 17:49)
hoe je het ook wend of keert, het feit blijft naar mijn mening dat iets één op één kopiëren en dat zie je bij stock fotografie heel vaak, geen enkele creativiteit inhoudt. Vanuit deze kant gezien heeft de rechter wel gelijk.

Meer in channel PR & Reputatie

Van onze partners

Whitepapers

Blijf op de hoogte


Populaire blogs