Het verhaal achter Donner-gate

9 november 2007, 15:18 Hanneke de Korte

Het verhaal achter Donner-gate

Hanneke de Korte schreef een column in twee delen over de hype rond de GPD-cyberinbraak. ‘Als oud-journalist maar inmiddels communicatieadviseur kon ik de neiging niet onderdrukken te verwoorden wat mijn visie is rond deze hype.’ Vanuit haar beleving en op persoonlijke titel schrijft zij wat er gebeurd zou kunnen zijn. Deel I draagt de titel ‘Identiteitscrisis van een oud-journalist’, deel II ‘Imagocrisis van een vakvereniging’.

Deel I. Identiteitscrisis van een oud-journalist

Daar zit je dan achter je laptop… Alle energie is uit je getrokken nadat je uren stotterende raadsleden en haperende wethouders hebt moeten aanhoren over de rel rond een besluit van de plaatselijke welstandscommissie. Sfeerverslagje moet af voor het ter perse gaan van je regionale krant. Die krant waar je al je hele journalistieke loopbaan hebt gewerkt. Je creativiteit is na jaren van nieuwsberichtjes en mini-scoops doodgeslagen en uitgeblust. Je wilt graag wat anders.
Uit verveling zoek je op de vacaturebanken op het internet en dan is daar ineens die job die je aandacht trekt: een respectabele baan op het ministerie van Sociale Zaken, waarom ook niet. Dat is pas een carrière switch waar je U tegen zegt. Een prachtbaan als ambtenaar inclusief fantastische arbeidsvoorwaarden, vet salaris en schappelijke werktijden. Eindelijk tijd voor de kids en niet meer tot diep in de nacht zweten op een berichtje dat er eigenlijk toch niet toe doet. Nee, jij wordt voorlichter!

Na een slopende sollicitatieprocedure ben je binnen op het pluche. Je collega’s van de redactie kijken je met een mengeling van jaloezie en ongeloof na. Jij wordt ‘voorlieger’ in hun ogen. Journalisten die het communicatievak verkiezen boven het vrijbuiterschap van de journalistiek zijn, of aan het einde van hun respectabele loopbaan of mislukt in hun vak. Je bent als een paria die zijn eigen nest verloochent. Maar jou kan het niets schelen: jij gaat een nieuwe uitdaging aan. Onzekerheid slaat je om de strot als je ineens niet meer het natuurlijke overwicht ervaart dat je had toen je nog kon zeggen dat je journalist was van de regiokrant. Dat je dan belde met het ministerie en met nauwelijks verhulde trots meldde dat je van de pers was. Dat je dan bijna de verkramping aan de andere kant van de lijn kon horen. Oh, die heerlijke macht: je kon het verhaal haast ruiken.
Nee, nu hoor je bij die ‘andere kant’ en hebben je oud-collega’s ineens meer macht dan jij. Jij moet je opnieuw bewijzen, laten zien dat je het kan. En dan is het oh zo verdomde handig dat ze vergeten zijn je wachtwoord te deleten bij de krant. Je ruikt je kans en om het witte voetje te halen bij de baas die ineens niet meer in spijkerbroek en gympen tegenover je zit, maar strak in pak achter een glazendeur inclusief naambordje ‘directeur communicatie’. Die man die resultaat wil zien en niet wil zemelen over ‘research zus’ en ‘telefoontje zo’. Jij moet zorgen dat je je netwerk gebruikt zodat het ministerie eerder weet wanneer iets gepubliceerd wordt dan de journalist in kwestie. Jij moet zorgen dat die man in pak weer zíjn witte voetje kan halen in de hiërarchie waar jij nu plotseling onderaan bungelt. Welkom in het bedrijfsleven van de overheid, het leven is ineens heel hard.
Natuurlijk realiseer je je niet dat het totaal niet door de beugel kan. Dat het gewoon ordinaire cyber-inbraak is, dat je de wet overtreedt, dat je de minister nota bene in diskrediet kan brengen. In je schuilt die vrijbuiter van een journalist die een scoop ruikt. Jij bent ‘untouchable’ zoals je jaar in jaar uit geweest bent. Journalisten mogen immers peuren, zuigen, de grens opzoeken van het toelaatbare. Hoe vaak ben je je niet bewust geweest dat je die voorlichter eigenlijk - op z’n plat Hollands gezegd - genaaid hebt. Hoe vaak ben je daar wel niet mee weggekomen. En wat kon het je schelen. Jij stond voor vrije nieuwsgaring. Jij had een bijzondere positie als spil in de lang bevochten democratie! Je had vooral last van die communicatie-experts die alleen maar rookgordijnen opwierpen als je ze belde met je kritische, scherpe vragen. Jij hoeft je bronnen nooit prijs te geven, jij bent als de rechtelijke macht maar dan zonder weegschaal en zwaard. Alles voor het nieuws, ook als dat betekent dat het soms niet helemaal klopt of dat je mensen of organisaties echt beschadigt. Jij mag best geheime documenten of gestolen gegevens gebruiken om te scoren. Jij bent immers journalist.
En dan ineens breekt de hel om je heen los. Je oud-collega’s waar je jaren lief en leed mee hebt gedeeld, naaien jou in je pak. Je hoort je oude vrienden het nieuws lezen op de radio: “inbraak in computer regiokrant”, “ongehoord” en “justitieel onderzoek ingesteld”. De gelederen sluiten zich en je bent volledig aan je lot overgelaten. Je directeur communicatie laat je achter de schermen vallen als een baksteen. Voor de schermen doet hij waar hij goed in is: tijdrekken en hype downplayen. Dan zie je ineens dat communicatie een vak apart is. Een vak dat jij niet verstaat.

Deel II. Imagocrisis van een vakvereniging

Daar zit je dan achter je laptop… Alle energie is uit je getrokken nadat je uren artikelen heb zitten lezen van je redacteuren. Weer die welstandscommissie met hun geneuzel, eigenlijk wil je ook nog even scherp naar de verkoopcijfers van de krant kijken. Zou het percentage al iets omhoog gegaan zijn?
En dan ineens komt een redacteur met opgewonden pas en rood hoofd je kamer binnen stormen. “Ze weten iets wat ze helemaal niet kunnen weten”, roept de redacteur uit. “Ik hang net met de voorlichter van Sociale Zaken aan de lijn die iets wil wijzigen in het verhaal over dat ontslagrecht. Maar dat artikel is nog niet online!”
Je veert op, je weet het meteen, dit is nieuws! Je journalistieke bloed begint weer te stromen. Hier is wat aan de hand. Je laat je in no time bijpraten over de situatie. Heeft iemand gelekt? Of is er ingebroken in ons computersysteem? Je neemt contact op met de automatiserings-afdeling en laat het systeem doorlichten op vreemde inlogs. En ja hoor, vanaf Sociale Zaken is ingelogd met het wachtwoord van die oud-collega. Niet een keer, maar een jaar lang!
Wat een blamage. Wat een afgang, hoe kan het mogelijk zijn dat die wachtwoorden niet gewist zijn? Eigenlijk interesseert het je niet: dit is een scoop! Dit is goed voor de oplage.
Met nauwelijks onderdrukte opwinding pitch je het nieuws bij een landelijke omroep. Of je even in een ‘vork’ (telefonisch radio interview, red.) wilt. Live op de zender. Natuurlijk: dit gaat om de aantasting van de persvrijheid. Voor de zekerheid laat je snel alle nog openstaande wachtwoorden wissen van de diverse journalisten die de afgelopen jaren de krant hebben verlaten. Goh, dat waren er toch nog best veel. Daar moet je op een later moment intern toch nog eens een stevige discussie over voeren. Maar voor nu: showtime!
Je weet best wie die oud-collega is die nu bij Sociale Zaken werkt. Een jonge hond met ambitie. Zo eentje waar je eigenlijk wel wat in zag, iemand zoals jij toen je nog jong was en vol journalistiek vuur zat. Je hebt veel met hem gewerkt, bier gedronken tot in de late uurtjes op de redactie, verhalen en herinneringen verteld over ‘hoe het vroeger ging, met die oude typemachine waar je toen mee moest werken’. Die protegé heeft de redactie verlaten en is voor het grote geld en de goede arbeidsvoorwaarden gegaan. Ja, natuurlijk vond je het ook wel leuk voor hem. Maar nota bene voorlichter worden en dan ook nog op het ministerie. Hij is nu één van hun. Je wist het wel, die hond! Geen greintje journalistieke integriteit had hij, dat wist je toen al.

Dat er inderdaad is ingelogd door deze oud-medewerker is niet goed te keuren. Dat daarmee een integriteitgrens ver is overschreden is waar. Dat er zelfs sprake is van een vergijp: inbraak in een computernetwerk, akkoord. Maar waar hebben we het nu eigenlijk over. Een oud-journalist vertrekt naar een communicatieafdeling. Merkt al snel dat die sufferds op de redactie vergeten zijn zijn persoonlijke inlog te verwijderen; ach je kijkt eens rond en leest links en rechts wat artikelen van mensen die je persoonlijk kent. Ja, best handig: je kunt lekker alert reageren als ze bellen voor commentaar. En soms laat je iemand anders bellen als er weer eens feitelijke onjuistheden in de artikelen zijn geslopen. Iets wat niet geheel ongebruikelijk is aangezien je vanuit je nieuwe positie ook wel hebt gemerkt dat niet alleen de politie soms aan tunnelvisie lijdt.
Aantasting persvrijheid? Wellicht, maar het is eerder dommigheid van onkundige communicatieadviseurs die vastzitten in hun journalistieke perspectief. Niet zozeer pijnlijk voor de pers, eerder een afbraak van het communicatievak waarin integriteit misschien nog wel belangrijker is dan in de journalistiek. Jammer dat wij geen actieve vertegenwoordiging hebben zoals het Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren die maar al te graag op de barricade springt voor hun professie. Nee, wij hebben een logge, naar binnen gekeerde vereniging van ietwat omhooggevallen communicatiespecialisten die vooral graag naar zichzelf kijkt. Een vereniging die congressen op het prijsniveau van Elsevier organiseert over strategie, pro-actieve benadering van de pers, public relations en issuemanagement, maar intussen vergeet te doen wat ze moet doen: op de barricade springen voor de communicatieprofessional. Niet om recht te praten wat krom is, begrijp mij niet verkeerd, maar wel om gewag te maken van al die talloze keren dat het journaille over lijken gaat voor die ongeremde honger naar ego-strelende primeurs.

Hanneke de Korte
8 november 2007

(15 reacties)

donner, donner-gate, identiteitscrisis, imagocrisis, vakvereniging

Reacties

Dit is duidelijk geschreven door iemand die weet waarover ze het heeft. Erg goed gedaan! Hopelijk begrijpen ook de parlementariërs op tijd hoe ze zich voor het karretje van een commercieel bedrijf dreigen te laten spannen.

Hans van Zeeland 9 november 2007, 15:49 (link)

Eens. Hadden wij ook maar een club als het Genootschap of zelfs de NVJ. Volledig eens!! Verhaal is ook integraal mijn visie op onze wat elitaire vereniging Logeion: fraaie analyse. Het communicatievak zal zich inderdaad beter moeten presenteren dan dat ik deze week hier en daar mocht lezen. Godzijdank waren er wat prima inhoudelijke reacties van Jan Goeijenbier, Dig Istha en Charles Huyskens. Deze heren hebben het vak op keurige wijze neergezet en krachtig afstand genomen van de gebeurtenissen bij SoZa. Dat miste ik bij Logeion.

Jaap Stalenburg 10 november 2007, 1:23 (link)

Hanneke, helemaal top. Echt goed.....

Lonneke Links 10 november 2007, 19:17 (link)

En ook dit is een aardige analyse.

http://www.trouw.nl/deverdieping/dossiers/article842407.ece/Een_goede_voorlichter_heeft_geen_vijand

Jaap Stalenburg 10 november 2007, 21:39 (link)

Absoluut geschreven door een vrouw met visie en kennis van zaken.
Mijn complimenten Hanneke!

Barbara Dietz 10 november 2007, 21:50 (link)

Dank voor jullie positieve reacties op mijn column. Jaap Stalenburg: inderdaad hebben veel vakgenoten en anderen (gelukkig) de moeite genomen om te reageren op deze hype. Voor wat het waard is...

Hanneke de Korte 11 november 2007, 14:58 (link)

Interessant onderwerp. Ik kwam hier per abuis terecht bij mijn zoektocht naar info over sociale diensten. Wat me stoort, zijn de lange lappen tekst met weinig witruimte. Blijkbaar voor een ander medium geschreven.

Lex Looz 12 november 2007, 14:36 (link)

Je brengt precies onder woorden waar ik de afgelopen dagen ook mee zat. Heel goed gedaan!

Jorien Bakker 12 november 2007, 17:15 (link)

Graag de feiten correct, juist in een column. De GPD is geen krant. GPD-verslaggevers werken voor een persbureau, ze schrijven over landelijk en internationaal nieuws. De afnemers van dat nieuws zijn de zo clichématig getypeerde regionale bladen. Sommige verslaggevers daar wonen inderdaad gemeenteraadsvergaderingen bij. Gelukkig hoeven zij hun materiaal niet met diefstal of computervredebreuk te bemachtigen.

Miro Lucassen 12 november 2007, 18:17 (link)

Je column hangt sterk op het idee dat de GPD vergeten zou zijn het wachtwoord van de ex-hournalist-nu-voorlieger te wissen. Daarmee probeer je evenwicht te creëren: goed, ze deden iets fout, maar de GPD deed ook iets fout.

Het klopt alleen niet.

De twee medewerkers logden in met het wachtwoord van een ex-college, die nog voor de GPD werkte en inmiddels ontslag heeft genomen. Zoiets is de GPD niet aan te rekenen.

Dat was toen je dit schreef ook al bekend.

Anton der Kinderen 12 november 2007, 18:55 (link)

Prima verhaal Hanneke, ook leuk om de reacties van al die andere mensen (he Jaap Stalenburg, alles goed?) te lezen. Soms krijg je zelfs zin om of met je eigen of met andermans wachtwoord in te loggen bij je oude werkgever........Toch maar niet gedaan.

Ferdinand Fransen 13 november 2007, 14:14 (link)

Beste Miro en Anton, de GPD is een persbureau waar regionale kranten hun nieuws uit 'de bak' halen, tegen betaling uiteraard. In die 'bak' is ingebroken. Alleen ik noem nergens de GPD, maar haal een 'regiokrant' aan. Mij gaat het niet om de GPD: ik 'reken' de GPD niets aan. Ik probeer ook geen 'evenwicht te creëren'. Mij gaat het om het denk-proces achter de acties van de twee oud-journalisten in kwestie en vervolgens stoor ik mij persoonlijk aan de wijze waarop de communicatievakvereniging met deze hype is omgegaan.

Vanuit mijn beleving - dat is dus niet gebaseerd op feiten, maar mijn eigen interpretatie - komt hun actie voort uit nieuwshonger, zoals iedere journalist die heeft. En daar is niets mis mee. Alleen waren zij geen journalisten meer, maar communicatieadviseurs. Ik ken dat gevoel van 'tussen twee werelden hangen', aangezien ik zelf ook de overstap van de journalistiek naar de communicatie heb gemaakt. Menigmaal moest ik mezelf er aan herinneren dat ik geen journalist meer ben, maar communicatieadviseur.
En computervredebreuk, Miro? Voor die oud-journalisten voelde dat volgens mij niet zo hoor. Die waren gewoon blij dat ze weer hun oude vertrouwde 'bak' in konden om te lezen, let wel te lezen, wat er voor artikelen in de wacht stonden.

En waar baseer je de aanname op dat journalisten altijd op eerlijke wijze aan hun materiaal komen? Ik suggereer overigens niet dat journalisten aan de lopende band cyberinbraak plegen, maar ik kan ook niet hard maken dat dit nooit gebeurd. Jij wel? Hoe dan ook, door in de hoofden van beide partijen te kruipen probeer ik te analyseren hoe dit heeft kunnen gebeuren. Overigens zonder recht te praten wat krom is. Want dat het niet door de beugel kan wat hier is gebeurd, lijkt mij wel duidelijk.

Hanneke de Korte 13 november 2007, 15:31 (link)

hè gelukkig, ik ben toch niet de enige die vindt dat we als communicatieprofessionals achter onze collega's moeten gaan staan als dat nodig is. Dank je Hanneke. Het opiniestuk dat ik vorige week had geschreven haalde de krantenkolommen helaas niet. Blijkbaar vonden de redacties de zelfkastijding van onze beroepsgroep een stuk mooier. Ik wil jullie het opiniestuk als aanvulling op het stuk van Hanneke niet onthouden.

Journalisten aan de macht
Door Ingeborg Hoogveld

Uit hun huizen en door de straten gejaagd: naar het schavot, waar vierendeling staat te wachten. Dat moet ongeveer het gevoel zijn dat de voorlichters van het Ministerie van Sociale Zaken bekruipt na alle media exposure van de afgelopen dagen. De voorlichters hebben stiekem gebruik gemaakt van andermans wachtwoord om in een bestand te kijken van hun voormalige werkgever. Fout natuurlijk, geen discussie over mogelijk. Maar waar wel over gesproken mag worden is de wijze waarop de media zich en masse op deze voorlichters stort en de wijze waarop ze berichtgeven over het gebeurde. Zo miste ik bij vrijwel alle interviews een goede feitelijke uitleg waar het hier nu over gaat. Waar hebben de voorlichters nou precies toegang toe?
Als oud-journalist en voorlichter begrijp ik waar het over gaat, maar ik verwacht dat geen enkele krantenlezer die niet dezelfde achtergrond heeft, kan navertellen wat voor soort bestand het nu is waar deze voorlichters in hebben gekeken. Daarom, voor al die mensen die hun eigen mening willen vormen over de zwaarte van deze fout zal ik het uitleggen: Journalisten van de GPD schrijven een artikel en plaatsen dat in een ‘map’ of een ‘bak’ waar het klaar staat voor verzending. Het gaat om artikelen die kranten kunnen kopen. De voorlichters konden op deze manier als het ware ‘in de krant van morgen’ kijken. Let wel: kijken. Wat konden ze er dan nog meer mee doen? Niets. Ze hadden hun eigen persoonlijke primeurtje, ze konden de teksten zien voordat ze geprint waren.
Vaak maken journalisten en voorlichters overigens de afspraak met elkaar dat teksten van tevoren door de voorlichter ‘geautoriseerd’ worden. De voorlichter kijkt het artikel dan na op feitelijke onjuistheden en probeert hier en daar nog een onwelgevallig woord uit de tekst te krijgen. Op feitelijke onjuistheden na, heeft de journalist altijd het laatste woord. Het is voor de journalist ook prettig als flagrante fouten uit de tekst worden gehaald door de voorlichter. De overige bemoeienis is meestal niet gewenst maar neemt hij of zij op de koop toe.
Het staat buiten kijf dat de teksten die door de voorlichters werden ingekeken niet ter autorisatie waren aangeboden door de journalisten, maar het lijkt me goed om de dagelijkse praktijk ook voor leken inzichtelijk te maken, zodat het misverstand uit de weg wordt geruimd dat het hier wellicht gaat om geheime of vertrouwelijke informatie waardoor belangen worden geschaad als die informatie op straat zou komen. Het gaat om informatie die toch al naar buiten zou gaan, maar de media gebruiken toch graag het woord ‘spionage’, dat gelukkig nog wel net tussen aanhalingstekens staat. Misschien betekent dat dat journalisten hun eigen verhaal ook niet helemaal serieus nemen en zijn de aanhalingstekens bedoeld als een kwinkslag.
Waar dan wel aan voorbij wordt gegaan is de enorme persoonlijke beschadiging van deze twee mensen. Journalistieke vrijheid is een groot goed, maar is alleen wat waard in combinatie met journalistieke zorgvuldigheid en journalistieke eerlijkheid. De pers moet niet met twee maten meten. Hier worden twee voorlichters geslachtofferd die grotere boeven lijken dan Holleeder omdat ze in de krant van morgen kijken. Als journalisten in de vuilnisbak van de RVD staan te graaien op zoek naar echt geheime gegevens zegt niemand iets over dat gedrag, maar krijgt de Rijksvoorlichtingsdienst op z’n donder omdat ze hun documenten niet persoonlijk verbranden. Journalisten spreiden graag hun angst voor de macht van de overheid of van voorlichters ten toon, maar alle leuke PR-stuntjes en lobby acties ten spijt ligt de echte macht toch gewoon bij de pers, dat zien we ook nu weer.

Ingeborg Hoogveld 13 november 2007, 17:29 (link)

Vlak voor het weekend waarin deze hype lostbarstte, las ik op de NVJ-site een bericht dat de GPD alle buitenlandcorrespondenten met een vast contract de wacht had aangezegd. Ze 'mochten' allemaal verder als free-lancer.
Als ik journalist was en ik was van de GPD naar de voorlichting overgestapt, dan zou ik het ook wel weten met zo'n werkgever ...

Henri Lansink 16 november 2007, 10:24 (link)

Eén aspec mis ik in de discussies en dat is de plotse ommekeer in denken en doen van journalisten die voorlichter worden. Als journalist geven ze hoog op - en terecht - van journalistieke normen en woorden, zoals het beschermen van bronnen. Ze voelen zich het geweten van de maatschappij maar kunnen slecht tegen kritiek.
Zodra ze aan de andere kant van de tafel zitten, doen ze dingen en meten ze zich een houding aan die haaks staan op de normen en waarden die ze als journalist hanteerden.
Ik hoop dat deze twee ex-journalisten een uitzondering zijn maar vrees van niet

Jeroen van Eijk
ex-voorlichter/geen ex-journalist.

Jeroen van Eijk 21 november 2007, 11:07 (link)

Verder de afgelopen dagen

Tips uit de praktijk

Case Nuon Solar Team trekt langdurig persaandacht
Hoe maak je van een race van een week een pr-evenement waar de pers zes maanden achtereen aandacht aan besteedt? In deze case vind je een gedetailleerde uitwerking van de pr-campagne voor het Nuon Solar Team. Het team won de World Solar Challenge 2007 in Australië, de campagne een Sabre d’Or.